NAVENDA NÛÇEYAN (DÎHA) - Parezerên Rêberê PKK'ê Abdullah Ocalan, di daxuyaniya ku li Îtalyayê dayî de, diyar kir ku di lêkolîna ku li ser mînakên porê Ocalan hatine kirin de, di asta zêde te elementên stronsîum û kromê hatine dîtin. Parêzeran wiha got: "Em di wê baweriyê de ne ku jiyana muwekîlê me dibin rîskek mezin û cidî de ye. Em difikirin ku daneyên di destê me de, têrî heye ku em vê îdîayê bêjin."

Parêzerên Rêberê PKK'ê Abdullah Ocalan, têkildarî rewþa tenduristî ya muwekîlê xwe li paytext Roma ya Îtalyayê daxuyaniyek da çapemeniyê. Parêzerên Ocalan Mahmut Þakar û Îrfan Dundar, parêzerên Ocalan ên îtalyanî Culyano Pîsapîa û Mario Angenellî û Dr. Dr. Paskal Kintz, beþdarî civîna çapemeniyê ya li Hotela Nazîonale hatiye dayîn bûn.

'Jahrîbûna kronîk'

Parêzer Mahmut Þakar, destnîþan kir ku ew wekî parêzerên Abdullah Ocalan ên li Tirkiye û li Îtalyayê, di vê civîna çapemeniyê de encamên xebatên ku wan ev 3 mehên dimeþînin, yekem car ji rayagiþtî re aþkera dikin û wiha dom kir: "Me li ser mînakên porê Birêz Ocalan, lêkolîn da kirin û di encama vê lêkolînê de derket holê ku ji rêjeya normal pir zêdetir Stronsiyum û elementên Kromê hatine tespîtkirin. Me ji ber sedema ewlehiyê, navê Birêz Ocalan neda û me bi saziyek di vê mijarê de pispor e lêkolîn da kirin. Endamên saziyê encamên vê lêkolînê wekî jehrîbûna kronîk dinirxînin."

Encam pêþkêþî CPT'ê û Komîsyona Mafên Mirovan a KE'yê hatin kirin

Þakar, daxuyand ku piþtî wan ev dane stendin, nêzî hefteyek beriya niha encam ragihandine Komîseriya Mafên Mirovan a Konseya Ewropayê (KE) û CPT'yê û wiha dirêjî da axaftina xwe: "Me ji wan xwest ku vê mijarê desteser bikin. Heta niha tu teþebusek ku ji me re hatiye ragihandin tuneye. Em hêvî dikin ku ev sazî bi bihîstyarî nêziktayî nîþan bidin û em li benda vê nêziktayiyê ne. Me ev mînak di bin mercên gelek zehmet de girtin û dan lêkolînkirin.

'Jiyana muwekîlê me dibin rîskê de ye'

Mahmut Þakar, anî ziman ku ew wekî parêzerên Ocalan, ji ber encamên van mînakan, bi fikar in û wiha pê de çû: "Em nizanin ka ev metal ji ber çi çêbûne û hatine vê asta ku alarm dide. Em nizanin ka ji kengî ve ye di vê astê de ye û bandorek çawa li ser muwekîlê me dike. Lê em bawer in ku jiyana muwekîlê me bi awayekî cidî û di bin rîskek mezin de ye. Em di wê baweriyê de ne ku daneyên di destê me de, ji bo ku em îdîayek wiha bikin, bes e. Em di mercên heyî de, me dikarî vê asta rastiyê derxin holê. Heyetek pispor a serbixwe û navneteweyî van encaman test bike û di analîzên wê di mercên guncawtir de bêne kirin, ev yek dê ji bo analîzkirina vana, di hêla zelalbûna vana ya bi tevahî, girîng e."

'Berpirsyarî ya Tirkiyeyê ye'

Þakar, got ku ew bi îsrar diyar dikin ku divê ev lêkolîn bêyî ku dem derbas bibe, bi awayekî lezgînî bê kirin û wiha dom kir: "Ewlehiya canê Birêz Ocalan û tenduristiya wî, bi tevahî di bin berpirsyariya Komara Tirkiyeyê de ye. Birêz Ocalan ji 15'ê sibata sala 1999'an û vir ve li Girtîgeha Yekkesî ya Girtî ya Îmrali ye. Ev girtîgeh, di nav herêma qedexe ku firehiya wê 5 mîl e de ye û bi ewlehiya bilind e. Beriya Îmraliyê, pirsgirêkek Ocalan a cidî tuneye. Piþtî vê pêvajoyê, pirsgirêkên tenduristiyê destpê kirine û her roj jî þîdeta wan zêdetir dibe. Me derheqê van pirsgirêkên tenduristiyê yên muwekîlê xwe de gelek caran hem rayagiþtî, hem jî rêxistinên civakî yên sivîl ên têkildar ên netewî û navneteweyî agahdar kirin. Me meqamên fermî jî agahdar kirin. Em bi xemgînî tînin ziman ku rêxistinên tenduristiyê yên netewî û navneteweyî li hemberî vê rewþa mirovane, nêziktayiyek cidî û berpirsyar nîþan nedane. Meqamên fermî jî li hemberî van daxwazên me, her tim diyar kirine ku Ocalan her tim di bin kontrola tenduristiyê de tê girtin û pirsgirêkek wî ya cidî tuneye. Lê ev daneyên ku me bidest xistin, danî holê ku agahiyên fermî rast û pêbawer nînin. Ji ber vê sedemê, em bang li rayedarên hikûmetê dikin ku li hemberî van daneyên zanistî, bi berpirsyarî tevbigerin. Em li bendê ne ku heyetek pispor a navneteweyî demek ji ya din zûtir ji bo ku lêkolînek li Îmraliyê bê kirin, hêsanî nîþan bidin. Em bang li Neteweyên Yekbûyî, Konseya Ewropayê, CPT û hemû saziyên têkildar dikin. Em daxwaz dikin ku heyetek bijîþkan a navneteweyî ya serbixwe demek ji ya din zûtir herin Girtîgeha Girtî ya Îmraliyê û analîzeke tenduristiyê ya berfireh bikin. Em diyar dikin ku em ê vê mijarê biþopînin û hemû teþebusên pêwîst pêk bînin."

Dr. Kîntz: Divê mînakên nû ji Ocalan bêne girtin û analîzkirin

Pisporê Toksîkolojiyê Dr. Pascal Kîntz ku li ser mînakên porê Rêberê PKK'ê Abdullah Ocalan lêkolîn kir, ragihand ku jê re 6 ta porên Ocalan birine û di encama lêkolîna ku li ser vêya hatiye kirin de jahr tespît kiriye. Dr. Kîntz, xwest ku ji mînakên por û xwînê yên ji Ocalan bên girtin, analîzek bi selametî bê kirin.

Pisporê Toksîkolojiyê Dr. Pascal Kîntz ku di bin baneya Enstîtuya Tiba Adlî ya Strassbourgê de dixebite, di civîna çapemeniyê ya ku ji aliyê parêzerên Rêberê PKK'ê Abdullah Ocalan ve li paytext Roma ya Îtalyayê hate lidarxistin de axivî, têkildarî lêkolîna ku li ser tayê porê Ocalan kiriye, agahî da. Kîntz, da zanîn ku hempîþeyek wî yê ji Ewropayê, di 16'ê rêbendanê de di nav kaxizek de jê re 6 tayên por aniye û xwestine ku analîz bike. Dr. Kîntz, wiha got: "Diyar kiribû ku di vêya de jehr heye." Kîntz, anî ziman ku jê re negotine ku tayên por aydê kî ne û wiha pê de çû: "Min li ser vî porî lêkolîn kir û li rêjeya jehrê geriyam. Kesê ku ji min re anî, got ku mîqtarek gelek kêm e. Divê 30 an jî 40 tayê por hebûna. Ez neçar mam ku li ser vê mîqtarê analîz bikim. Min di porê Ocalan de, 32 madeyên cûda yên jehrê dîtin û ji van herî zêde jî, madeyên stronsiyûm û kronê hene."

Dr. Kîntz, ragihand ku bi teknolojiyek di asta gelek bilind û bi amûrên gelek hesas lêkolîna li ser tayên porê Ocalan kiriye. Kîntz, destnîþan kir ku di nav van 32 elementan de yê herî bi jehr, elementên stronsiyum û krom in. Kîntz, got ku her du made jî ji asta normal gelek zêdetir in û diyar kir ku ev made, dikare bikuje jî. Dr. Pascal Kîntz da zanîn ku, madeyên stronsiyûm û kromê bi riya xwarin û vexwarinê dikevin bedena mirov û wiha got: "Ev made rê li ber nexweþiyên çerm, ulser, pirsgirêkên bêhngirtin û dayînê, xerabûna sîstema parastina beden, xerabûna kezeba reþ û kansera kezebê vedike. Ev nexweþî dibin sedema mirinê."

'Li gorî nêrîna min hatiye jehrîkirin'

Kîntz, da zanîn ku strosiyum nifþ bi nifþ genan xeradike û derheqê vê madeyê de agahiyên berfireh da. Kîntz, wiha got: "Dema min analîzê dikir, min nizanibû ku ev mînakên por aydê kî ne. Min di daxuyaniya xwe de gotibû ku kesê ku mînakên porê wî ji min re anîne, bi elementên strosiyum û kromê hatiye jehrîkirin."

'Bila jinûve mînakên xwîn û por bê girtin'

Dr. Kîntz, anî ziman ku toksîkologek e û pêþniyarek wiha kir: "Ez pêþniyar dikim ku di hawirek silametî de mînakên por û xwînê dîsa bêne girtin û bêne analîzkirin. Ez anha, tenê dikarim wiha bêjim."

Gotibû ku Napoleon hatiye jehrîkirin

Dr. Pascal Kîntz, di gulana sala 2005'an de di encama lêkolîna li ser mînaka porê Napoleon de, tespîta 'di canê Napoleon de ev demeke dirêj e arsenîk heye' kiribû. Dr. Kîntz, bi vê tespîta xwe, hêz dabû kesên ku îdîa dikirin ku Napoleon bi jehrê hatiye kuþtin.

Stronsyum çiye?

Ceribandinên bombeya hîdrojenê "stronsyumê" didê atmosferê. Madeya stronsyumê diþibe kalsiyumê. Stronsyum bi rêya baranê xwe digihîne axê, dikeve nav xwarinên mirovan û bi taybetî jî di zarokan de xwe di mejiyê hestî de bi cih dike. Stronsyum dikare rê li ber xerabûnên genetîk ên ku nifþ bi nifþ dewam bike, vebike. Maddeyên di nav Stronsiyumê de di nav avê de nahele. Lê belê di encama reaksiyonên kîmyewî de, dikare di nav avê de bihele. Ev yek li gorî ya ku di nav avê de nahele, zirareke mezintir dide tendurîstiya mirov. Ji ber vê yekê stronsyuma ku di nav avê de dihele û hê bi bandortir dibe, dikare avê qirêj bike. Ýnsan dema ku nefes distîne yan jî toz dikeve qirikê û dema ku xwarinê bixwe, avê vexwe, herwiha dema bi axa ku tê de "stronsiyum" heye temas bikin, stronsiyuma radyoaktîf dikare tesîrê li însanan bike. Stronsiyum, piranî bi rêya xwarin û vexwarinê dikeve bedena mirovan. Di nav zad, zerzewatên bi pel, þîr û tiþtên bi þîr çê dibin de, di asteke bilinde Stronsiyum heye. Gelek çeþnên stronsiyumê heye. Di nav çeþnên stronsiyumê de ya herî bi talûke "Stronsiyum kromat" e. Beþeke pir kêm ya Stronsiyum kromatê, dikare zirarên gelekî mezin bide tendurîstiya mirov. Pir baþ tê zanîn ku, Stronsiyum kromat rê li ber qensera cêgera sipî vedike.

Stronsiyuma ku di nav ava vexwarinê û di nav xwarinan de heye, bi tena serê xwe nikare rê li ber encameke bi vî rengî vebike. Ji ber ku asta stransiyuma ku di nav av û xwarinê de ye, pir kêm e.

Stronsiyum dikare rê li ber pirsgirêkên tendurîstî yên bi çi rengî vebike?

Stronsiyum bi hin taybetiyên xwe diþibe Kalsiyumê. Ji ber vê yekê jî, bedena însan Stronsiyumê diþibîne kalsiyumê û dimije. Stronsiyûm piranî di diran û hestiyan de kom dibe. Bedena mirov ji sedî 70-80'ê Stronsiyuma ku bi rêya

Ji sedî 20 û 30'ê wê di hestiyan de kom dibe. Ji sedî 1 jî dikeve nav xwîna mirov û bi vî rengî tevlî mejiyê hestî û deverên hessas dibe. Stronsiyum li cihê ku lê kom dibe, hucreyên bedena mirov dikuje û rê li ber nexweþiyên weke: qensera xwînê, qensera pêsîr û prostatê vedike. Herwiha sîstema ewlekariya bedena mirov xera dike û ev ji nexweþiya AÝDSê re dawetiye derdixe. Zirarên stronsiyumê bi tenê ev nînin. Stronsiyûm herwiha zirareke pir mezin dide hormanan, pankreas, organên zayinê, sîstema navendî ya damaran. Di encama vê yekê de nexweþiyên weke qelewiya zêde, tansiyona bilind, nexweþiyên dil, astim, felc û nexweþiya þekir derdikeve holê. Stronsiyum herwiha rê li ber nexweþiyên psîkolojîk jî vedike. Kesên ku Stronsiyuma zêde di bedena wan de heye, dikevin depresyonê, taybetmendiyên wan ê fêrbûnê tune dibe, konsantrasyona wan xera dibe û meyla wan ji bo kuþtin û xwe-kuþtinê bi pêþ dikeve. Stronsiyuma ku radyasyonê belav dike, dema ku demekî pir dirêj hêdî hêdî bikeve bedena mirov, ji stronsiyuma ku di carekê di pir zêde bikeve bedena mirov, bi taluketir e û rê li ber mirinê vedike.

01.02.2007