İSTANBUL (DİHA) - Zengin bir sözlü geleneğe sahip olmasına rağmen yazılı alanda büyük eksiklik yaşayan Kürtçe müziğin bu alandaki boşluğunu doldurmayı hedefleyen 'Stranên Kurdi' kitabının 1. cildi yayınlandı.
Venge Sodiri grubu elemanlarından Hıdır Çelik, çok çeşitli makam, ezgi ve melodileri barındıran Kürtçe müziğin notalarını çözerek haline getirdi.

Berçem Yayınları tarafından okuyucunun beğenisine sunulan "Stranên Kurdi" kitabında Mezopotamya Kültür Merkezi (MKM) bünyesinde müzik çalışması yürüten grup ve sanatçıların 26 albümde okuduğu 300 eserin notaları yer alıyor. 2 yıllık çalışmasının ürünü olarak hazırlanan kitap ile Kürtçe müziği usulüne göre öğrenmek isteyenlere önemli bir kaynak sunuluyor.

Kitabı dolayısıyla görüştüğümüz Hıdır Çelik, Kürtçe Müzik ve Kürtçe müzik arşiv çalışmaları üzerine DİHA'nın sorularını yanıtladı.

* Sözlü olarak zengin bir kaynağa sahip olan Kürtçe müziğe ilişkin böyle bir çalışma yapma fikri nasıl doğdu?

Hep klasik bir laf vardır: Bu alanda boşluk var diye bu da öyle bir şey. Yıllardan beri müzik yapıyorum. Eğitim alıp veriyorum. Ama Kürtçe'de elimizde böyle bir kaynak yoktu. Müthiş zengin bir müzik. Ezgiler var, sözler var. Hem boşluğu doldurmuş hem de yazılı alanda bir eser vermiş oluyoruz. Yıllardır konserlere gidiyoruz, albümler çıkarıyoruz bunların yazılı hale gelmesi gerekiyordu. Ben de bu işi yapmaya karar verdim.

* Yazılı bir verinin olmadığı böylesi bir ilk çalışmasının zorlukları nelerdi?

Çok zorlandım. Örnek alıp da bakabileceğim tek bir eser yok. Mehmet Bayrak'ın çalışması var ama buna benzemiyor. Sayfa düzenlemesini yaparken bile örnek alabileceğim hiçbir kaynak yoktu. Daha çok Türkçe kitaplardan yararlandım. Ama her şey ilk olduğu için bütün zorluklarını çektim.

* Kitapta düzenleyicilerin yorumlarını esas alınarak notalar çözülmüş. Yani şarkıları orijinal haliyle almamışsınız. Orijinal kayıtlara yer vermeyi neden düşünmediniz?

Bunların orijinal hallerini yaşlılar söylüyor. Onlar da belli bir kalıpta söylemiyor. Zaten çok net bir ezgi de çıkmıyor. Çıksa bile onların bir yoruma, düzenlemeye ihtiyacı oluyor. MKM'li arkadaşlarımız bunu yapmışlar. Ben de ona göre yaptım. Aslında dengbêjlerin orijinal söylemleriyle yapmak lazım. Ama çok güçlü bir çalışma gerektiriyor. Bizimkisi sadece bir deneme. Bu nasıl bir etki bırakacak bakacağım. Destek sunulursa diğer biçimiyle de yapılabilir.

* Bu çalışma eğitim materyali olmasının yanında Kürtçe'den Türkçe'ye başta olmak üzere diğer dillere çevrilmiş şarkıların özünü aydınlatması açısından da önemli...

Bu tarzda Türkçe'de çok sayıda parça var. Bunların albümlerini "Şahiya Strana" ismiyle iki CD halinde çıkarttık. Belki bu kitabın ikinci aşamasından üçüncü aşamasında bu tür bir çalışma yapılabilir. Çünkü bu aynı zamanda Kürt müziğinin örgütleme tarzıdır. Alacağız parçaları, tekrardan bu parçalar bizimdir, bu köyden alınmış, buradan alınmış diye adres göstereceğiz. Kürt müziğini bir kimliğe kavuşturmak gerekiyor. Mesela Kürtçe parça Türkçeleştirilmiş, "Bu Kürtçe mi Türkçe mi?" diye tartışması yapılıyor. Böyle bir şey olamaz. Bu Kürtçe ise Kürtçe'dir. Bunu belgelemek de, bizim işimiz. Bunun için de yardıma ihtiyaç olacak. Tek başına bunu yapmak zor…

* Bu çalışmayı yaparken Kürtçe müziğe dair neler dikkatinizi çekti?

26 albüme baktım. Maalesef çok ilginç şeylere başvurulmamış. Daha çok belli kalıplar, belli formlar, makamlar üzerinden işlenmiş. Çok ilginç bir makam göremedim. Uşşak makamı var, Hicaz makamı, muhayyel var. Çok daha geniş olması gerekirdi. Koma Amed'in "Le Kejê" parçası ilgimi çekti. Bizim grubun (Vengê Sodirî) "Duzgin" parçası var. Bu kadar geniş olan Kürt müziğini yeteri kadar yansıtamadığımız görülüyor. Oldukça güzel eserler, melodiler kötü okuma, çalma ve yorumlamadan dolayı istenilen neticeyi vermemiş. Daha çok kendi bireysel yorumlarını katmışlar. Ama yeni bir yorumlama tarzı geliştirilmemiş. Belki Koma Amed devam etseydi, olabilirdi. Abdulmelik Şêxbekir, Ali Temel devam etseydi belki yeni bir tarz yaratabilirlerdi. Ama onlar da genç yaşta yaşamlarını yitirdiklerinden dolayı, yarıda kaldı.

* Bu çalışmanın 2. ve 3. ciltleri nasıl olacak?

2. cildi yine bu tarzda olacak. 3. ciltte ise çocuk şarkılarına yer vereceğim. Çocuklar için 20-30 parçadan oluşan bir kitap olabilir. Daha basitleştirip çocukların çalabileceği bir tarzda olacak. Bütün her şey 1. kitaba gösterilen ilgiden sonra şekillenecek. Kürt müziğini, sanatını desteklemek için herkesin bir çabası olmalı. Ben bunu yapmaya her zaman hazırım. Ama bunun da bir desteğe ihtiyacı var. Çünkü yüze yakın insanın ismi var. Halk sahip çıkarsa bütün bunlar oluşabilecek. Mesela Aram'ın, Mihemed Arif Cizrawî'nin kitaplarını, Şivan'ın notalarını yazmak istiyorum. Kürtlerin yazılı gelenekleri yok diyoruz da bunun için bir şey de yapmıyoruz. Bunun olması için birilerinin bir adım atması gerekiyor. Umarım benim çalışmam bir örnek olur. Bunu geliştirirler. Yaşlılar öldüğü zaman bir kültür ölmemeli.

Hıdır Çelik Kimdir?

1977 yılında Sivas'ta doğan Çelik, 1995 yılında Mezopotamya Kültür Merkezi'nde (MKM) müzik eğitimi almaya başladı. 1997 yılında Vengê Sodirî müzik grubunun kurucuları arasında yer alan Hıdır Çelik, 2001 yılında Erol Parlak Müzik Okulu'nda müzik eğitimi aldı. Halen Vengê Sodirî ile birlikte çalışmalarını yürüten sanatçı aynı zamanda MKM bünyesinde bağlama ve şelpe dersleri veriyor.
FERİD DEMİREL
06.06.2005