ENQERE (DÎHA) - Gelek caran hate gotin ku kurd bi xizanî û birçîbûnê tên terbîyekirin. Dema ku mirov li qampa Tozluyê ya karkerên demsalî ku kurd lê dimînin digere ev gotin tê bîra mirov. Di sedsala 21'an de li paytexta Tirkiyeyê kurd di qampekî de hatine komkirin û bi birçîbûn, bêavî û xizaniyê tên terbiyekirin.
Li vê qampê qirêjiya ser û ruyê zarokan nikare kena wan veşêre, lê belê dema ku mirov êşa di dilê dayik û bavên wan de guhdar dike, gelek caran ji mirovahiya xwe şerm dike.

Karkerên çandiniyê yên demsalî îsal bi qezayên trafîkê ketin rojeva Tirkiyeyê. Dîsa bi sed hezaran karkarên demsalî ku ji ber pevçûnan gundên wan hatine valakirin, zevî û axa wan hatiye mayînkirin û ji ber vê yekê bi birçîbunê re rû bi rû ne, ji bo ku debara xwe bikin, bi malbatên xwe re, jin û zarokên xwe re tên bajarên rojava yên Tirkiyeyê û karên çandiniyê dikin. Bi kîlometreyan ji welatên xwe dûr li bajarên Tirkiyeyê yên rojava karê, berhevkirina pembû, pîvaz û findiqan dikin. Li gel vê yekê li cîhên ku lê kar dikin, rastî nîjadperestiyê tên û di nav şertên ne mirovahî de bi kul û êş di xebitin.

Li Enqereyê kurd di qampê de dijîn

Ji kakreran her sal di riyan de ji ber rêwitiya ne ewlehî, di qezayên trafîkê de bi dehan jiyana xwe dest didin. Li ser vê yekê parlamenterên DTP'ê li gelek cihan ji bo lêkolînkirina şert û mercên karkerên demsalî yên kurd, xebat dan destpêkirin. Herî dawî pirsgirêkên karkerên demsalî yên ku ji bajarên wekî Riha, Mêrdîn, Amedê hatine û li Polatliya Enqereyê karê berhevkirina pîvaza dikin kete rojeva Tirkiyeyê. Di sedsala 21'an de li Paytexta Tirkiyeyê dîmenên karkerên kurd, dîmenên qampekî berhevkirina hemdem nîşan dide. Karkerên kurd ên ku li herêma Tozlu ku nêzîkî gundê Karailyas a Polatliyê ye bi cîh bûne, ji ber ne lihevkirina heqdestiya xwe dest ji kar berdan. Karkerên li Tozluyê ji bo ku daxwazên wan bên bi cîhanîn, 4 roje di çalakiya karberdanê de ne.

Qirêjî nikare kena zorakan veşerê lê...

Dema ku mirov diçe herêma Tozluyê bi sedan konên karkerên demsalî mirovan pêşwazî dikin. Karkerên kurd bi konan qampek xizaniyê ava kiriye. Jin, zarok, kal û pîr, zilam û xort di nava şertên giran de jiyana xwe didomîn. Herêma Tozluyê wekî navê xwe herêmekî pir bi toz e. Ji ber axa ku li ser qamp hatiye avakirin dema ku erebeyekî derbas dibe, ewrên toza spî bilind dibin û bi ser qampê de digirin. Jin bi destan, bi sabunê cîlên xwe dişûn, nan û xwarina xwe li ser kuçikan di çêdikin. Dema mirov li qampê dinêre li gel hemû xeteriya jiyanê lîstika zarokên ku pêxas dilizîn bala mirov dikişîne. Qirêjiya ser û ruyê zarokan nikare kena wan veşêre. Ji xwe li qampa Tozluyê bi tenê lîstika zarokan û kena li ser ruyê wan dibe nîşaneya jiyanê. Barê giran ê li ser pişta kal û pîran stuyê wan xwar kiriye. Lê dema mirov ji lîstika zarokan dur dikeve û guh dide derd û kulên niştecîhên qampê bi pirgsirêkên mezin re rû bi rû dimîne. Niştecîhên qampê herî zêde ji ber bê avahiyê gazincan dikin.

Di sohbeta ku parlamenterên DTP'ê bi niştecîhên qampê re dikin de, niştecih pirsgirikên xwe tînin ziman û wiha dibêjin: "Em hatin vir, lê ne li vir ava me heye û ne jî derfetên me yên jiyanekî mirovahî. Heqdestiya me û rojaneyên me diyar kirine û dixwazin ku em vê yekê qebûl bikin. Dibêjin ger ku hûn vê yekê qebûl nekin, vê derê bi terikînin û me bi cendirmeyan tehdît dikin. Em di nava toz û axê de dijîn. Li vir gelek dupişk hene û em di nava talukeyek mezin de dijîn. Me bi erzanî didin xebitandin. Dema em nexebitin ji me re avê naînin." Niştecîhên qampê serê torbeyek pîvazan milyonek û 650 hezar pere distînin û dixwazin ku ev yek bibe 2 milyon. Gundiyên Karailyas bi tu awayî nahêlin ku niştecihên qampê berjêrî gundê wan binin, avê binîn an jî pêwistiyek xwe ya din bi cîh binînin.

Ketina kurdan a gund hate qedexekirin

Zîne Ulug ku ji Rihayê hatiye, da zanîn ku ev 5 mehe li vir in, lê tu caran pirsgirêkên wan bi dawî nabin. Ulug bibîr xist ku bi dehan mirovên wan di riyan de jiyana xwe ji dest didin û wiha pê de çû: "Dema em nexweş dikevin û diçin bijîjk, ji ber ku em kurd in baş li me nanêrin. Bê tedawî ji me re dermanan dişînin û me ji ser serê xwe diqewirînin. Yewmiyeya me kêm e û heqe me nayê dayîn. Kêm servîsa dişînin vir û mirov li ser serê hev siwar dibin dema ku diçin zeviyan. Em nikarin dakevin gundên derdoran. Li Gundê Karailyas li cihekî nivîsa "Ketina kurdan a vir qedexeye" hatiye nivîsandin. Destur nadin ku zilamên me biçin mizgeftan nimêj bikin."

'Nexweşî derdikevin'

Dayika Sidika ku ji Rihayê hatiye û paşnavê xwe negot, derbirî ku ji ber heqdestiyên wan kêm tên dayîn, ew ketine çalakiya karberdanê û wiha domand: "Pirsgirêka herî mezin li vir bêavî ye. Ji ber bêaviyê gelek nexweşî li vir peyda bûn. Di serî de nexweşiya virikê û bêhalî derdikevin holê. Jin zarok û kal hîn zêdetir tesîrê ji van pirgsirêkan digirin. Li vir nexweş û nivîşkan hene, kes li wan nanêre."

Ji zanîngehê hat pîvaza berhev dike

Haci Kaçmaz jî li Zanîngeha Înonuyê ya Meletiyê xwendeker e. Lê havînan ji bo alîkariya malbata xwe karkeriya demsalî ya zevîyan dike. Kaçmaz jî ji Amedê hatiye Polatliyê. Kaçmaz dibêje ji ber ku ew bi daxwaza karmendan nakin, dixwazin wan ji cihê wan bikin û ew jî ji ber vê yekê di çalakiyê de ne. Haci Kaçmaz jî dibêje ku ew li gorî torbeyan dixebitin, lê xwediyê kar her sal torbeyan mezin dikin. Kaçmaz jî ji ber bêaviyê gazinc kirin.

'Nahêlin kurd nimêjê bikin'

Xalê Hesen jî ji Mêrdînê Hatiye Polatliyê. Xalê Hesen jî got ku di konan de 30 hezar mirov hene û karkeriya demsalî dikin û got ku li hemberî wan nîjadperestiyek mezin heye, her wiha ew wekî mirov nayên hesibandin. Ji Rihayê Xalê Ahmet jî ji gundiyên tirk gazinc kirin û got ku bi tu awayî nahilên ku karkerên kurd dakevin gundên wan, avê bigrin û pêwistiyên xwe bi cîh bînin û wiha domand: "Nahêlin ku em biçin mizgeftan. Em nimêja xwe di van konan de dikin. Lê em nikarin nimêja înê bikin. Me erzan didin xebitandin û heqdestiya me jî nadin. Em dixwazin me wekî mirovan bibînin."

Di qampê de zarokek 8 mehî ya bi navê Elîf di hembêza dayika xwe de bala mirov dikişîne. Elîf bi sorikê ketiye. Dayik û bavên wê biriye bijîjk. Bijîjk derman dane û gotiye divê Elîf paqiş bê girtin. Lê di nava toza qampê de ne mimkun e ku Elîf baş bibe.

Ji bo çareseriya vê pirsgirêkê parlamenterên DTP'ê li Riha, Sakarya û Polatliyê lêkolîn kirin û karkerên kurd guhdarî kirin. Parlamenterên DTP'î soz dane karkerên kurd ku pirsgirêkên wan bibin parlamentoyê, bi hikûmetê, rêyedarên herêmî û Wezareta Çandiniyê re hevdîtinê bikin.

28.08.2007